Vergi ve E-Kassa
E-Kassa ile restoran kasasının işleyişi ve kontrol noktaları
E-Kassa ile restoran kasasının işleyişi: mali fiş, vardiya, X ve Z raporu, iade, kasada sık yapılan hatalar ve sağlayıcıya yöneltilmesi gereken sorular.
UniPOS9 dk okuma

Azerbaycan'da restoran, kafe veya fast-food işletmesi açan her girişimci E-Kassa uygulamasıyla karşılaşır. Türkiye'deki yeni nesil yazar kasa düzenini bilenler için temel mantık tanıdıktır, ancak sağlayıcılar, cihazlar ve terimler farklıdır. Vergi kuralları, mali cihaz, sağlayıcı ve POS yazılımı birbiriyle yakından bağlantılı olduğundan konu ilk bakışta karmaşık görünür. Oysa sistemin mantığı basittir. Bu mantık personele bir kez doğru aktarıldığında kasadaki günlük hataların büyük bölümü önlenebilir.
Bu yazıda E-Kassa ile restoran kasasının işleyişini adım adım açıklıyoruz: POS'un mali cihaza hangi verileri gönderdiği, kasiyerin gün içinde hangi işlemleri yaptığı, yeni işletmelerde en sık hangi hataların görüldüğü ve sağlayıcıya hangi soruların yöneltilmesi gerektiği. Son bölümde bu süreçlerin UniPOS'ta nasıl yapılandırıldığını gösteriyoruz.
İçindekiler
E-Kassa nedir, mali fiş neden önemlidir
E-Kassa, Azerbaycan'da satışların online kontrol-kasa cihazları aracılığıyla kayda alındığı sistemin genel adıdır. Temel kural şudur: her satış bir mali cihazdan geçer, cihaz da veriyi vergi idaresinin sistemine iletir.
Mali fiş ön fişle karıştırılmamalıdır. Garsonun masaya getirdiği ön fiş yalnızca bilgilendirme amaçlıdır: misafir sipariş ettiği ürünleri ve ödeyeceği tutarı görür. Mali fiş ise ödeme alındıktan sonra mali cihazın bastığı resmî belgedir. Üzerinde genellikle bir mali kimlik numarası ve QR kod bulunur. Misafir bu kod aracılığıyla satışın gerçekten kayda alındığını doğrulayabilir.
İşletme sahibi açısından mali fiş üç nedenle önemlidir:
- Mevzuat. Satışların online kasa üzerinden kayda alınması vergi kurallarının temel gerekliliğidir. Güncel gereklilikler ve değişiklikler için Devlet Vergi Hizmeti'nin portalını inceleyebilirsiniz: e-taxes.gov.az. Emin olmadığınız konuları bir mali müşavir veya muhasebeciyle netleştirmenizi öneririz.
- Raporlama. Mali veriler POS raporlarıyla örtüştüğünde muhasebeci ayı daha hızlı kapatır. Ciro kayıtlarındaki uyumsuzlukları araştırmaya gerek kalmaz.
- Misafir deneyimi. Birçok misafir fiş talep eder ve kontrol eder. Fişin verilmemesi, hizmete ilişkin genel izlenimi olumsuz etkiler.
E-Kassa tek bir cihaz değil, bütüncül bir sistemdir. Piyasada mali cihaz ve hizmet sunan birkaç sağlayıcı bulunur. Her birinin kendi cihazı, yazılımı ve teknik desteği vardır. POS yazılımı bu sağlayıcılardan birinin cihazıyla entegre çalışır. Dolayısıyla işletme iki seçim yapar: POS sistemi ve mali sağlayıcı. Günlük iş süreçlerinin verimliliği, bu iki sistemin birlikte nasıl çalıştığına bağlıdır.
POS ile mali cihaz arasındaki bağlantı
Restoranda iki ayrı sistem çalışır. POS siparişleri, masaları, mutfağı ve raporları yönetir. Mali cihaz ise resmî fişi basar ve vergi verisini iletir. Entegrasyonun temel amacı, kasiyerin aynı satışı iki kez girmesini önlemektir. Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:
- POS adisyonu oluşturur. Garson siparişi alır, mutfak hazırlar, misafir hesabı ister. Kasiyer adisyonu kapattığında POS ürünleri, fiyatları, indirimi, servis ücretini ve ödeme yöntemini tek bir kayıtta birleştirir.
- Veri mali cihaza iletilir. POS bu veriyi seçili sağlayıcının cihazına gönderir. Kasiyer tutarı ayrı bir cihaza elle girmez.
- Mali fiş basılır. Cihaz satışı kayda alır, fişi basar ve veriyi vergi sistemine iletir. POS cihazdan yanıtı alır ve adisyonu mali olarak kaydedilmiş şeklinde işaretler.
Hataların büyük bölümü tutarın elle ikinci kez girilmesinden kaynaklanır. Örneğin cuma akşamı salon doludur, kasiyer acele eder ve 34,50 yerine 43,50 yazar ya da kartlı ödemeyi nakit olarak kaydeder. Veri POS'tan cihaza otomatik aktarıldığında mali fiş POS'taki adisyonla birebir aynı olur. Misafir de fişi ödemeden hemen sonra alır. Teknik ayrıntıları E-Kassa entegrasyonu sayfamızda bulabilirsiniz.
Vardiya açılışından Z raporuna
Mali kasanın işleyişi vardiya esasına dayanır. Sabah vardiya açılır, gün boyunca satış ve iade işlemleri yapılır, gerektiğinde ara rapor alınır, gün sonunda vardiya kapatılır. Başlıca işlemler şunlardır:
| İşlem | İşlevi | Kullanım zamanı |
|---|---|---|
| Vardiya açma | Mali cihazda yeni iş gününü başlatır | Sabah, ilk satıştan önce |
| Satış | Kapatılan adisyonu kayda alır ve mali fiş basar | Her ödemeden sonra |
| İade | Kapatılmış adisyon için iade fişi oluşturur ve gün toplamını düşürür | Misafire ödeme iade edildiğinde |
| X raporu | Vardiyayı kapatmadan anlık toplamları gösterir | Gün içinde, kasiyer değişiminde, kasa sayımında |
| Dönemsel rapor | Seçilen dönemin toplamlarını çıkarır | Ay sonunda, muhasebe için |
| Fiş kopyası | Daha önce verilmiş mali fişin kopyasını basar | Misafir fişi kaybettiğinde veya yazıcıda kâğıt sıkıştığında |
| Banka kartı işlemleri | Kartlı ödemeyi mali cihaz üzerinden gerçekleştirir | Kartlı ödemelerde, sağlayıcının desteklemesi hâlinde |
| Vardiya kapatma (Z) | Vardiyayı kapatır ve gün sonu Z raporunu basar | Gün sonunda, son adisyondan sonra |
Tipik bir iş günü şöyle ilerler. Kasiyer sabah vardiyayı açar ve ilk satıştan önce cihazın internete bağlı olduğunu ve fiş rulosunun yeterli olduğunu kontrol eder. Gün içinde kapatılan her adisyon mali cihaza iletilir. Saat 16.00'da kasiyerler değişir: müdür X raporu alır ve çekmecedeki nakdi raporla karşılaştırır. Son masa ödemesini yaptıktan sonra vardiya kapatılır ve Z raporu basılır. Ertesi sabah muhasebeci günün rakamlarını hazır bulur.
Banka kartı işlemleri
Bazı sağlayıcılarda kartlı ödeme de mali cihaz üzerinden gerçekleştirilir. Kasiyer POS'ta "kart" seçeneğini seçer, tutar cihaza iletilir, misafir kartını okutur. Ödeme onaylandığında mali fiş basılır. Tutarın ayrı bir banka POS cihazına yeniden girilmesi gerekmez, böylece yanlış tuşlama riski ortadan kalkar. Hangi kart işlemlerinin desteklendiği sağlayıcıya ve cihaz modeline bağlıdır. Bu konuyu bağlantıdan önce netleştirmenizi öneririz.
Fiş kopyası
Misafir fişi kaybettiğinde, yazıcıda kâğıt sıkıştığında veya muhasebeci kopya talep ettiğinde yeni satış girilmemelidir, aksi takdirde aynı tutar iki kez kayda alınır. Bu durumlarda mali fişin kopyası basılmalıdır.
Kasada en sık yapılan hatalar
Sorunların büyük bölümü cihazdan değil, çalışma alışkanlıklarından kaynaklanır. Yeni açılan işletmelerde ilk aylarda aşağıdaki hatalara sıkça rastlanır:
- Vardiyanın kapatılmaması. İşletme geç kapanır ve kasiyer Z raporu almadan ayrılır. Ertesi sabah cihaz yeni satışa izin vermeyebilir ve ilk misafirler beklemek zorunda kalır. Mali cihazlar genellikle vardiyanın belirli bir süreden uzun açık kalmasına izin vermez. Kesin kuralı sağlayıcınızdan öğrenmenizi ve vardiya kapanışını gün sonu kontrol listesine eklemenizi öneririz.
- İadenin sistem dışında yapılması. Misafir memnuniyetsizliğini bildirir, kasiyer parayı çekmeceden iade eder, ancak işlem hiçbir yerde kayda alınmaz. Satış raporda kalır, kasada ise açık oluşur. İadeleri her zaman POS'ta kapatılmış adisyon üzerinden yapın. Böylece hem POS raporu hem de mali veriler doğru kalır.
- Ödeme türlerinin uyuşmaması. POS'ta "kart" seçilir, mali fişte ise "nakit" görünür veya tersi olur. Bunun nedeni çoğunlukla ödeme yöntemlerinin hatalı tanımlanmasıdır. Ay sonunda banka ekstresi, POS raporu ve vergi verileri birbiriyle örtüşmez. Her ödeme yöntemini dikkatle tanımlayın ve bir test fişiyle doğrulayın.
- İnternet kesintisine yönelik prosedürün olmaması. İnternet bağlantısı zaman zaman kesilebilir. Bu durumda POS'un ve mali cihazın nasıl çalıştığı ayrı konulardır. Cihazın internetsiz hangi işlemleri yapabildiğini, veriyi ne kadar süre sakladığını ve daha sonra nasıl ilettiğini yalnızca sağlayıcı kesin olarak bildirebilir. Bu bilgiyi önceden edinin ve personel için kısa bir talimat hazırlayın.
- Ön fişin mali fiş yerine verilmesi. Garson misafire ön fişi verir, ödemeyi alır, ancak mali fiş basılmaz. Kural açıktır: ön fiş hesabı göstermek içindir, ödemeden sonra misafire mali fiş verilmelidir.
- İndirim ve ikramın adisyona işlenmemesi. İndirim POS'ta adisyona işlenmediğinde mali fişteki tutar misafirin ödediği tutardan farklı olur. İndirim, ikram ve servis ücreti her zaman POS'ta adisyona işlenmelidir.
Bu hataların tamamı aynı yöntemle önlenir: her para hareketi POS üzerinden geçer ve personel gün sonu prosedürünü bilir.
Gün sonu kontrol listesi
Bu listeyi yazdırıp kasanın yanında bulundurmanızı öneririz. Kontrol birkaç dakika sürer ve ertesi sabah oluşabilecek sorunları önler:
- Açık adisyon ve ödenmemiş masa kalmamıştır.
- Günün tüm iadeleri POS'ta kapatılmış adisyonlar üzerinden yapılmıştır.
- X raporu alınmış, çekmecedeki nakit raporla karşılaştırılmıştır. Fark varsa nedeni aynı akşam kayda geçirilmiştir.
- Kartlı ödemelerin toplamı banka cihazının veya mali cihazın toplamıyla aynıdır.
- Mali vardiya kapatılmış, Z raporu basılmıştır.
- Ertesi gün için yedek fiş rulosu mevcuttur.
Deneyimli kasiyerler bu adımları rutin olarak uygular. Yeni personel ise ilk haftalarda bir adımı atlayabilir. Liste tam da bu durum için hazırlanmıştır.
Sağlayıcı seçiminde dikkat edilmesi gerekenler
Sağlayıcı bir kez seçilir, ancak bu karar günlük işleri yıllarca etkiler. Fiyatın yanı sıra aşağıdaki sorulara da yanıt almanızı öneririz:
- POS'unuzla entegrasyon var mı? Entegrasyon yoksa kasiyer her satışı iki kez girmek zorunda kalır. En önemli soru budur.
- Hangi işlemler POS'tan yapılabiliyor? Satış, iade, X ve dönemsel rapor, vardiya açma ve kapatma, fiş kopyası, kart işlemleri. Her birini ayrı ayrı sorun.
- İnternet olmadığında cihaz nasıl çalışıyor? Hangi işlemlerin yapılabildiğini, verinin nerede saklandığını ve bağlantı geri geldiğinde nasıl iletildiğini netleştirin.
- Teknik destek nasıl organize ediliyor? Cumartesi akşamı saat 21.00'de cihaz çalışmazsa kime başvuracağınızı ve desteğin ne kadar sürede sağlanacağını önceden öğrenin.
- Cihaz türü işletmenize uygun mu? Bazı sağlayıcılar ayrı bir cihaz, bazıları ise akıllı terminal sunar. Kasanın konumunu, yazıcıları ve kartlı ödemeyi göz önünde bulundurun.
- Birden fazla kasa veya şube olduğunda neler gerekiyor? Her kasa için ayrı cihaz gerekli mi? POS'ta hangi cihazın kullanılacağını seçebiliyor musunuz?
En güvenilir kontrol yöntemi canlı testtir. Birkaç test satışı ve bir iade yapın, X raporu alın ve vardiyayı kapatın. Ardından POS'taki ve mali cihazdaki rakamları karşılaştırın. Kasa yazılımı seçimine ilişkin daha kapsamlı liste restoran kasa sistemi seçerken 10 önemli nokta yazımızda yer almaktadır.
UniPOS'ta E-Kassa entegrasyonu
UniPOS POS beş E-Kassa sağlayıcısıyla doğrudan entegre çalışır: Omnitech, Sunmi/Caspos, OneClick/Vizar, DataPay ve AzSmart/SmartOne. Yukarıdaki tabloda yer alan tüm işlemler kasadan gerçekleştirilir:
POS'ta E-Kassa işlemleri için hızlı erişim paneli bulunur, raporlarda ise ayrı bir vergi bölümü yer alır. Sunmi ve TapXPhone cihazlarında basılan mali fişlerde banka işlemine ait bilgiler de yer alır.
Yönetim panelinde iki ayar özellikle önemlidir. Birincisi, her ödeme yönteminde bir mali işaret bulunur. Hangi ödeme yöntemlerinin mali cihaza iletileceğini siz belirlersiniz. Yukarıda açıklanan kart ve nakit uyumsuzluğu bu ayar sayesinde önlenir. İkincisi, panelde ayrı bir vergi raporu bulunur. Muhasebeci vergi verilerini satış raporlarından ayrı olarak inceleyebilir.
POS'ta satış vardiyası zorunlu hâle getirilebilir. Bu durumda kasiyer vardiya açmadan çalışmaya başlayamaz. İadeler kapatılmış adisyon üzerinden yapılır, önemli işlemler ise işlem geçmişinde (audit log) saklanır. İşletme sahibi UniPOS Manager uygulamasında mali olaylar dahil POS bildirimlerini telefonundan alır.
E-Kassa entegrasyonunun canlı tanıtımı
Demo sırasında satış, iade ve vardiya kapanışının sizin sağlayıcınızla UniPOS'ta nasıl çalıştığını gösteriyoruz.
Demo talep edin

