Nəzarət və təhlükəsizlik
Restoranda oğurluğun qarşısını almaq və kassa nəzarəti qaydaları
Restoranda oğurluğun və itkilərin qarşısını almaq üçün kassa nəzarəti: çek silinməsi, endirim, ikram, növbə və anbar sayımı. Sahibkar üçün yoxlama siyahısı.
UniPOS10 dəq oxu

Restoranda gəlirin bir hissəsi gözə görünmədən itir. Ay ərzində satış normal görünür, lakin kassadakı nağd pul, bank terminalının hesabatı və anbar qalığı bir-biri ilə üst-üstə düşmür. Bu fərqin səbəbi həmişə oğurluq olmur. Çox vaxt rəqəmləri səhv seçilmiş ödəniş növü, səbəbsiz silinmiş məhsul və ya kassada rəsmiləşdirilməmiş ikram qarışdırır. Qəsdən edilən sui-istifadə də praktikada rast gəlinir və məhz bu qarışıqlıqdan istifadə edir.
Bu məqalədə kassada və zalda itkilərin necə yarandığı, onların hansı hesabatlarda göründüyü və sahibkarın hər gün, hər həftə nəyi yoxlamalı olduğu izah edilir. Nümunələrdəki rəqəmlər şərtidir və yalnız hesablama qaydasını göstərmək üçün verilib. Məqsəd əməkdaşları şübhə altında saxlamaq deyil, hər əməliyyatın müəllifini və səbəbini görünən etməkdir. Belə qayda vicdanlı əməkdaşı da qoruyur: kəsir yarananda kimin nə etdiyi tarixçədə görünür və ehtimallar üzərində mübahisəyə ehtiyac qalmır.
Mündəricat
- Restoranda itkilər harada yaranır
- Kassada itki halları və onların əlamətləri
- Ofisiant nəzarəti şəxsi giriş və icazələrlə başlayır
- Çek silinməsi və ön hesaba nəzarət
- Növbənin bağlanması və kassa kəsirinin yoxlanması
- Anbar qalığının satışla tutuşdurulması
- Sahibkar üçün gündəlik və həftəlik nəzarət siyahısı
- Əməkdaşlarla iş qaydaları
- UniPOS-da kassa və əməkdaş nəzarəti
Restoranda itkilər harada yaranır
Restoranda itkiləri üç qrupa bölmək olar. Birinci qrup kassa əməliyyatlarıdır: silinmə, endirim, ikram, qaytarma və ödənişsiz bağlanan çek. İkinci qrup pulun özü ilə bağlıdır: nağd pulun kəsiri, ödəniş növünün səhv seçilməsi, bank terminalı ilə sistem arasındakı fərq. Üçüncü qrup anbardır: satılmadan çıxan məhsul, qeydə alınmayan sərfiyyat və əskik qəbul edilmiş mal.
Bu qrupların ortaq cəhəti var. Hər birində sistemdəki qeyd ilə real vəziyyət arasında fərq yaranır. Sifarişlər kağızda yazılırsa, kassaya bütün komanda eyni parolla daxil olursa və ya səhvlər “sonra düzəldərik” deyilərək buraxılırsa, bu fərqi kimin yaratdığını müəyyən etmək çətinləşir. Hər əməliyyat konkret əməkdaşın adına yazılanda isə fərqin mənbəyini tapmaq xeyli sadələşir.
Kafe, bar, qəlyan salonu və ya əyləncə mərkəzi üçün də vəziyyət eynidir. Fərq yalnız riskli məhsullardadır: barda spirtli içkilər, qəlyan salonunda tütün, kafedə qəhvə dənələri və desertlər.
Kassada itki halları və onların əlamətləri
Aşağıdakı cədvəldə restoran və kafelərdə ən çox rast gəlinən hallar, onların hesabatlarda necə göründüyü və ilk növbədə nəyin yoxlanmalı olduğu toplanıb.
| Hal | Necə baş verir | Harada görünür |
|---|---|---|
| Mətbəxə göndərildikdən sonra silinmə | Yemək hazırlanıb qonağa verilir, sonra məhsul çekdən silinir, ödəniş isə tam alınır. | Silinmələr hesabatı, silinmə səbəbləri, əməkdaş üzrə hesabat |
| Ön hesabın təkrar istifadəsi | Qonağa ön hesab təqdim edilir və pul alınır, çek isə sonradan azaldılır və ya silinir. | Ön hesabdan sonra dəyişdirilən çeklər, ön hesabın çap sayı |
| Çekin tam silinməsi | Çek “səhv açılıb” səbəbi ilə silinir, halbuki qonaq xidmət alıb. | Silinmiş çeklər arxivi, səbəb və vaxt |
| Qeydə alınmayan satış | Sifariş kassaya daxil edilmədən mətbəxə və ya bara şifahi ötürülür. | Anbar sayımında satışla izah olunmayan sərfiyyat |
| İcazəsiz endirim və ikram | Məhsul ikram kimi bağlanır və ya çekə endirim edilir, qonaqdan isə tam məbləğ alınır. | Endirim və ikram hesabatları, əməkdaşlar üzrə müqayisə |
| Ödənişsiz bağlanma və qaytarma | Çek ödənişsiz bağlanır və ya bağlanmış çek üzrə qaytarma rəsmiləşdirilir. | Ödənişsiz bağlanan çeklər, qaytarmalar hesabatı |
| Ödəniş növünün dəyişdirilməsi | Kartla edilən ödəniş nağd kimi qeyd olunur və ya əksinə. | Nağd və kart ödənişlərinin bank terminalının hesabatı ilə tutuşdurulması |
| Çekin başqa masaya və ya ofisianta keçirilməsi | Məhsul başqa masaya köçürülür, çek başqa əməkdaşın adına keçirilir, məsuliyyət bulanıqlaşır. | Çekin əməliyyat tarixçəsi |
Siyahıdakı halların heç biri təkbaşına sui-istifadəni sübut etmir. Silinmə qonağın sifarişdən imtinası, endirim isə rəhbərin göstərişi ola bilər. Diqqət tələb edən tək əməliyyat deyil, təkrarlanan meyildir: eyni əməkdaşda, eyni saatlarda və eyni səbəblə.
Ofisiant nəzarəti şəxsi giriş və icazələrlə başlayır
Hesabatlar yalnız hər əməliyyat konkret şəxsə bağlandıqda faydalı olur. Bütün komanda bir parolla işləyirsə, silinmələr hesabatı yalnız nəyinsə silindiyini göstərir, kimin sildiyini isə göstərmir. Buna görə nəzarətin ilk addımı texniki deyil, təşkilati xarakter daşıyır.
- Hər əməkdaş üçün şəxsi PİN kod və ya RFID kart. PİN kod başqasına verilmir, itirilmiş kart bloklanır. İşdən çıxan əməkdaşın girişi elə həmin gün ləğv edilir.
- Ekranın avtomatik kilidlənməsi. Kassa bir müddət istifadə olunmayanda PİN ekranına qayıtmalıdır. Əks halda növbəti əməliyyat əvvəlki əməkdaşın adına yazılır.
- Vəzifəyə uyğun icazələr. Ofisiant sifariş qəbul edir və ön hesab çap edir. Mətbəxə göndərilmiş məhsulun silinməsi, endirim, ikram, qaytarma, ödənişsiz bağlanma və qiymətin əl ilə dəyişdirilməsi isə yalnız menecer və ya kassir üçün açıq olmalıdır.
- Məcburi səbəb. Silinmə, ikram və qaytarma zamanı əməkdaş siyahıdan səbəb seçir: “qonaq imtina etdi”, “səhv daxil edilib”, “mətbəxdə xarab olub”, “rəhbərin göstərişi”. Siyahı qısa və aydın olmalıdır.
- İdarəetmə panelinə giriş səviyyələri. Mühasib hesabatlara baxır, lakin qiymətləri dəyişmir. Anbardar qalıqları daxil edir, satış hesabatlarına isə çıxışı olmaya bilər.
İcazələr nə qədər dəqiq bölünərsə, bir nəfərin həm əməliyyatı etməsi, həm də onu təsdiqləməsi bir o qədər çətin olur. Kiçik kafedə bu rolları çox vaxt eyni şəxs icra edir. Belə halda əməliyyat tarixçəsi və sahibkarın müntəzəm yoxlaması əsas nəzarət vasitəsinə çevrilir.
Çek silinməsi və ön hesaba nəzarət
Silinmənin özü adi haldır. Qonaq fikrini dəyişir, ofisiant səhv məhsul seçir, yemək mətbəxdə yanır. Əsas məsələ silinmənin hansı mərhələdə edilməsidir:
- Mətbəxə göndərilməzdən əvvəl. Məhsul hələ hazırlanmayıb, anbar xərci yoxdur. Bu, adi düzəlişdir.
- Mətbəxə göndərildikdən sonra. Məhsul hazırlanıb və ya hazırlanır, inqrediyentlər sərf olunub. Belə silinmə səbəb tələb edir və hesabatda ayrıca izlənilməlidir.
- Ön hesab çap edildikdən sonra. Qonaq məbləği artıq görüb. Bu mərhələdə çekin azaldılması ən çox diqqət tələb edən əməliyyatdır, çünki qonaq ön hesabdakı məbləği ödəyə bilər, sistemdə isə daha az məbləğ qalar.
Ön hesaba nəzarət üçün iki qayda kifayətdir. Birincisi, ön hesab çap edildikdən sonra çek kilidlənməli, dəyişikliyi isə yalnız icazəsi olan əməkdaş edə bilməlidir. İkincisi, eyni çek üzrə ön hesabın neçə dəfə çap edildiyi qeydə alınmalıdır. Bir çek üçün üç və ya dörd dəfə çap edilmiş ön hesab izah tələb edir.
Ayrı-ayrı silinmələrə baxmaqdan daha çox məlumatı əməkdaşlar üzrə həftəlik müqayisə verir. Şərti rəqəmlərlə nümunə:
| Ofisiant | Satış (AZN) | Mətbəxdən sonra silinən (AZN) | Silinmə payı | Endirim (AZN) | Endirim payı | İkram (AZN) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A | 6 400 | 38 | 0,6% | 64 | 1,0% | 22 |
| B | 5 900 | 41 | 0,7% | 59 | 1,0% | 18 |
| C | 6 100 | 214 | 3,5% | 305 | 5,0% | 96 |
| D | 4 800 | 29 | 0,6% | 48 | 1,0% | 15 |
Üç ofisiantda mətbəxə göndərildikdən sonrakı silinmələr satışın 0,6-0,7%-ni, endirimlər isə 1%-ni təşkil edir. C ofisiantında silinmə payı 3,5%, endirim payı isə 5%-dir. Bu, nəticə deyil, sual üçün əsasdır. Ola bilsin, C ofisiantı banket zalına xidmət edir və endirimlər rəhbərin göstərişi əsasında edilib. İlk növbədə həmin silinmələrin səbəblərinə, saatlarına və ön hesabdan sonra edilib-edilmədiyinə baxın. Səbəb aydın deyilsə, konkret çekləri əməkdaşla birlikdə nəzərdən keçirin.
Silinmə payı = mətbəxə göndərildikdən sonra silinən məbləğ ÷ əməkdaşın satışı × 100
Bu göstəricini həftəlik izləyin və əməkdaşları bir-biri ilə, eyni əməkdaşı isə əvvəlki həftələrlə müqayisə edin. Hamı üçün eyni “normal” rəqəm yoxdur, müəssisənin öz orta göstəricisi əsas götürülür.
Növbənin bağlanması və kassa kəsirinin yoxlanması
Nağd pula nəzarət növbədən başlayır. Növbə açılanda kassadakı xırda pul sayılır və qeyd olunur. Növbə bağlananda nağd pul yenidən sayılır və sistemdəki nağd ödənişlərlə müqayisə edilir. Kart ödənişləri isə bank terminalının gün sonu hesabatı ilə tutuşdurulur.
Növbə ərzində kassaya bir məsul şəxs cavabdeh olmalıdır. Kassa başqa əməkdaşa təhvil veriləndə pul sayılmalı və növbə bağlanmalıdır. Əks halda kəsirin hansı saatda və kimin növbəsində yarandığını müəyyən etmək mümkün olmur. Növbənin bağlanması üzrə nümunə (şərti rəqəmlər):
| Göstərici | Məbləğ (AZN) |
|---|---|
| Növbənin əvvəlində kassada xırda pul | 100,00 |
| Sistem üzrə nağd ödənişlər | 1 860,00 |
| Nağd qaytarmalar | −45,00 |
| Kassada olmalı olan məbləğ | 1 915,00 |
| Faktiki sayılan məbləğ | 1 872,00 |
| Nağd kəsir | −43,00 |
| Sistem üzrə kart ödənişləri | 2 410,00 |
| Bank terminalının hesabatı üzrə | 2 453,00 |
| Terminal üzrə artıq | +43,00 |
İlk baxışda kassada 43 AZN kəsir var. Lakin bank terminalında sistemdəkindən 43 AZN artıq məbləğ görünür. Ən ehtimal olunan izah belədir: qonaqlardan biri kartla ödəyib, ödəniş isə nağd kimi qeyd edilib. Günün ümumi gəliri dəyişmir, səhv ödəniş növündədir. Bunu dəqiqləşdirmək üçün həmin məbləğdə nağd bağlanmış çek və eyni məbləğli terminal əməliyyatı tapılır.
Kəsirin terminalda qarşılığı yoxdursa, həmin növbədə ödənişsiz bağlanan çekləri, nağd qaytarmaları və ön hesabdan sonra dəyişdirilən çekləri yoxlayın. Kiçik və nizamsız fərqlər adətən qalıq pulun səhv verilməsindən yaranır. Hər növbədə təkrarlanan və ya həmişə eyni əməkdaşın növbəsində yaranan kəsir isə əlavə araşdırma tələb edir. Kəsir kimi artıq da qeydə alınmalıdır: kassada sistemdəkindən çox pulun olması da uçotda problem olduğunu göstərir.
Fiskal çek də nəzarətin bir hissəsidir. Hər ödəniş üzrə fiskal çekin verilməsi qanun tələbidir və satışın uçotdan kənarda qalmasının qarşısını alır. Kassa proqramı E-Kassa ilə birbaşa işləyəndə fiskal çek ödənişlə eyni əməliyyatda çap olunur və bu addım unudulmur.
Anbar qalığının satışla tutuşdurulması
Kassaya heç daxil edilməyən satışı kassa hesabatları göstərmir, çünki sistemdə belə əməliyyat yoxdur. Onu yalnız anbar aşkar edir. Prinsip sadədir: dövr ərzində anbardan çıxan məhsulun miqdarı satışa, ikrama və səbəbi göstərilmiş silinməyə bərabər olmalıdır. Bir həftə üzrə şüşə pivə nümunəsi (şərti rəqəmlər):
| Göstərici | Miqdar (ədəd) |
|---|---|
| Həftənin əvvəlinə qalıq | 96 |
| Həftə ərzində mədaxil | 240 |
| Sayım üzrə həftənin sonuna qalıq | 58 |
| Faktiki sərfiyyat (96 + 240 − 58) | 278 |
| Kassada satılıb | 262 |
| İkram kimi rəsmiləşdirilib | 4 |
| Səbəbi göstərilməklə silinib (sınıb) | 2 |
| İzah olunan sərfiyyat | 268 |
| Fərq | 10 |
Bir həftədə 10 şüşə izah olunmayan fərq var. Bir şüşənin maya dəyəri 1,60 AZN, satış qiyməti 4,00 AZN olarsa, itki maya dəyəri ilə 16 AZN, satış qiyməti ilə isə 40 AZN təşkil edir. Eyni meyil dörd həftə davam edərsə, yalnız bir məhsul üzrə itirilmiş gəlir 160 AZN-ə çatır. Belə fərq adətən üç səbəbdən yaranır: qeydə alınmayan satış, rəsmiləşdirilməyən ikram və ya malın əskik qəbulu.
Bütün anbarı hər həftə saymağa ehtiyac yoxdur. Həftəlik sayım üçün itki riski yüksək olan 10-15 məhsul seçin: spirtli içkilər, pivə, qəhvə dənələri, qəlyan tütünü, ət, kərə yağı. Qalan məhsulları ayda bir dəfə sayın. Sayımı həmişə eyni vaxtda, müəssisə bağlandıqdan sonra aparın. Texniki kart, faktiki və nəzəri xərc barədə ətraflı məlumat anbar uçotu və food cost məqaləsində verilib.
Mətbəx və bar üçün sadə bir qayda da işləyir: kassadan çap edilmiş mətbəx çeki və ya mətbəx ekranında sifariş olmadan heç bir yemək və içki hazırlanmır. Bu qayda şifahi sifarişlərin qarşısını alır və aşpazı da qoruyur, çünki hazırladığı hər məhsulun sənədi olur.
Sahibkar üçün gündəlik və həftəlik nəzarət siyahısı
Nəzarət müntəzəm aparılanda nəticə verir. Ayda bir dəfə aparılan böyük yoxlama gecikmiş olur, hər gün baxılan bir neçə hesabat isə problemi erkən göstərir. Aşağıdakı siyahını əsas götürüb müəssisənizə uyğunlaşdıra bilərsiniz.
Hər gün, növbə bağlandıqdan sonra
- Kassadakı nağd pulu sistemdəki nağd ödənişlərlə, kart ödənişlərini isə bank terminalının hesabatı ilə tutuşdurun.
- Mətbəxə göndərildikdən sonra silinən məhsullara və onların səbəblərinə baxın.
- Silinmiş və ödənişsiz bağlanan çekləri yoxlayın.
- Ön hesab çap edildikdən sonra dəyişdirilən çekləri ayrıca nəzərdən keçirin.
- Endirim, ikram və qaytarmaların cəmini əməkdaşlar üzrə yoxlayın.
- Gün sonunda açıq çek qalmadığına əmin olun.
Hər həftə
- Əməkdaşlar üzrə silinmə, endirim və ikram paylarını müqayisə edin.
- Şübhəli əməliyyatlar jurnalına və idarəetmə panelindəki dəyişikliklərə baxın: qiymət, məhsul və icazə dəyişiklikləri.
- Riskli 10-15 məhsul üzrə sayım aparın və nəticəni satışla tutuşdurun.
- Növbələr üzrə kəsir və artıqları bir cədvəldə izləyin.
- “Digər” kimi ümumi səbəbin nə qədər tez-tez seçildiyini yoxlayın.
Hər ay
- Tam inventarizasiya aparın, faktiki və nəzəri sərfiyyatı müqayisə edin.
- Əməkdaşların icazələrini nəzərdən keçirin, işdən çıxanların PİN kodunu və kartını ləğv edin.
- Silinmə və ikram səbəblərinin siyahısını yeniləyin.
- Ayın nəticələrini komanda ilə müzakirə edin.
Əməkdaşlarla iş qaydaları
Nəzarət sistemi komandaya qarşı deyil, komanda ilə birlikdə qurulanda nəticə verir. Fərqlərin çoxu səhvdən yaranır, xüsusən yeni əməkdaşlarda. Buna görə qaydalar yazılı olmalı və işə qəbul zamanı izah edilməlidir.
- Qaydalar əvvəlcədən elan edilir. Silinmə, endirim və ikram etmək hüququnun kimdə olduğu və hansı halda menecerin çağırılmalı olduğu sənəddə göstərilir.
- Şəxsi PİN kodun məsuliyyəti izah edilir. Əməkdaş bilməlidir ki, onun kodu ilə edilən hər əməliyyat onun adına yazılır.
- Nəticələr faktlarla müzakirə edilir. Ümumi ittiham əvəzinə konkret çek, tarix və əməliyyat göstərilir. Çox vaxt izah elə söhbət zamanı tapılır.
- İkram üçün aydın limit təyin edilir. Daimi qonağa desert və ya çay təqdim etmək normal təcrübədir. Belə ikram kassada rəsmiləşdirilir ki, anbar və hesabat düzgün göstərilsin.
- Vicdanlı iş görünən olur. Kəsir yarananda əməliyyat tarixçəsi məsuliyyəti doğru şəxsə aid edir. Bu, komandada etimadı qoruyur.
UniPOS-da kassa və əməkdaş nəzarəti
Yuxarıda təsvir edilən yoxlamaları istənilən kassa proqramında, hətta qismən kağız üzərində də aparmaq olar. UniPOS-da bu alətlər kassa, idarəetmə paneli və sahibkarın mobil tətbiqi arasında bölünüb.
Kassanın içində silinmələr, uyğunsuzluqlar, qaytarmalar, ödənişlər və əməkdaşlar üzrə hesabatlar var. İdarəetmə panelində çekin detalında səbətlə yanaşı silinmiş məhsullar və əməliyyat tarixçəsi göstərilir. Paneldəki şübhəli əməliyyatlar jurnalı və fəaliyyət jurnalı dəyişikliklərin əvvəlki və sonrakı vəziyyətini, sistemə girişləri və IP bloklamalarını qeydə alır. Anbar sayımı (FIFO üzrə inventarizasiya) və səbəbi göstərilməklə silinmə də paneldə aparılır.
UniPOS Manager tətbiqi (Android) silinmələr barədə push bildiriş göndərir. Bildirişləri bütün hadisələr, yalnız vacib hadisələr və ya seçilmiş növlər üzrə, hər filial üçün ayrıca tənzimləmək olar. Tətbiqin lövhəsində şübhəli əməliyyatlar və silinmələr üçün xüsusi vidcetlər var. Ayrıca aktivləşdirilən modul kimi təqdim olunan AI köməkçiyə şübhəli əməliyyatlar və əməliyyat jurnalı barədə sual vermək mümkündür. Köməkçi məlumatları yalnız oxuyur və izah edir, əsas rəqəmləri isə hesabatlarda yoxlamaq tövsiyə olunur. Kassa proqramının digər imkanları kassa sistemi səhifəsində təsvir edilib.
Kassa nəzarətinin real ssenarilər üzərində nümayişi
Demo zamanı silinmə, endirim və ön hesab üzrə icazələrin necə tənzimləndiyini və sahibkarın hansı hesabatları gördüyünü müəssisənizin iş qaydası əsasında göstərəcəyik.
Demo üçün müraciət edin

